Jesteś tutaj: Correlophus ciliatus
Projekt Winkler & Radecki.
Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone.

Nazwa łacińska

Correlophus ciliatus (Guichenot, 1866)
(do niedawna Rhacodactylus ciliatus)

Nazwa polska

Gekon orzęsiony

Nazwa angielska

Crested gecko


Występowanie

Gekony orzęsione zamieszkują wyspy Nowej Kaledonii - południowy obszar Grande Terre, oraz Isle of Pines. Większość osobników odłowionych z natury pochodzi z drugiej. Gatunek uważany był za wymarły, lecz w roku 1994 ponownie odkryto je na wyspach.


Długość życia

W niewoli dożywają wieku co najmniej 15 lat.

Wygląd

Charakterystyczną cechą Rhacodactylus ciliatus, której zawdzięcza swą nazwę, są wyrostki skórne przypominające rzęski (łac. cilia- rzęska), umiejscowione nad oczami oraz na grzbiecie wzdłuż tułowia po obu jego stronach.

Jest to średniej wielkości jaszczurka osiągająca do 22 centymetrów długości i około 30-50 gram wagi, jednak dorosłe samice mogą ważyć nawet 60 gram. Ogon gekonów jest buławkowato zakończony, na jego końcówce - tak samo jak na spodzie palców- znajdują się lamelle, które zapewniają gekonom przyczepność i pozwalają poruszać się po niemalże każdej powierzchni.

Gatunek występuje w wielu odmianach barwnych- można śmiało powiedzieć, iż nie występują dwa identyczne osobniki. Szczegółowy przewodnik odmian barwnych gekonów orzęsionych dostępny jest na stronie w osobnym artykule (część 1, część 2, część 3).

Zachowanie

Gekony orzęsione wykazują aktywność nocną. Za dnia odpoczywają wśród gęstej roślinności, pod gałęziami oraz pniami. W niewoli często śpią całą grupą w jednej kryjówce.

Zaniepokojony gekon zazwyczaj ucieka skacząc z miejsca na miejsce, czasem szeroko otwiera pysk i stara się ugryźć napastnika, jednak takie ugryzienia nie są dla człowieka bolesne.

Pod wpływem silnego stresu gekon pozostaje w miejscu poruszając tylko ogonem. W takim przypadku (lub pod wpływem np. silnego mechanicznego bodźca) jaszczurka może odrzucić ogon, który już nie odrasta.  Odrzucony porusza się jeszcze przez kilkadziesiąt sekund, co ma przyciągnąć uwagę drapieżnika, a gekonowi umożliwić ucieczkę. Z tego względu należy zachować ostrożność przy kontakcie z zestresowanym osobnikiem, a także nigdy nie ciągnąć i nie łapać zwierzęcia za ogon.

Jeśli istnieje konieczność wyjęcia gekona z terrarium należy pamiętać, aby trzymać go pyszczkiem skierowanym w stronę naszej klatki piersiowej. W przypadku niespodziewanego skoku zwierzę wyląduje bezpiecznie na nas zamiast na twardej podłodze. W kontakcie z człowiekiem gekon orzęsiony jest dość spokojny. Można pozwolić mu spacerować po dłoniach, bądź- trzymając zwierzę nisko nad podłożem- pozwalać mu skakać z ręki na rękę. Jaszczurek nie należy jednak brać do rąk zbyt często pamiętając, że to nie jest zwierzę domowe łaknące kontaktu z człowiekiem. Co więcej, należy ograniczyć kontakt z osobnikami młodymi (do ok. 4-go miesiąca życia) do minimum, gdyż są one bardziej nerwowe, a przez to podatniejsze na autotomię ogona. Gekony chętnie także spożywają pokarm z pęsety i zlizują z palców owocowe przeciery.

Osobniki trzymane w haremach zazwyczaj żyją w harmonii, szczególnie te, które od młodego przebywały razem. Mogą zdarzyć się sporadyczne ugryzienia towarzyszące tworzeniu hierarchii w grupie. Jednak w przypadku dołączania do haremu nowych samic, starsze mogą być bardzo agresywne. Należy wówczas na jakiś czas przenieść starsze samice do osobnych pojemników, a terrarium wyczyścić i zmienić ułożenie elementów wystroju. Ponadto w jednym haremie może znajdować się tylko jeden samiec, gdyż są one terytorialne i agresywne wobec siebie.

Młode gekony można trzymać zbiorowo, nawet osobniki tej samej płci, pamiętając, aby były zbliżonej wielkości. Należy także zapewnić zwierzętom dostęp do wystarczającej liczby kryjówek i ilości pokarmu.

Terrarium

C. ciliatus to gatunek nadrzewny, który dobrze się czuje w odpowiednio dużym, wertykalnym terrarium wyposażonym w liczne gałęzie, tuby korkowe oraz gęstą roślinność. Do najpopularniejszych gatunków roślin wykorzystywanych w terrariach tropikalnych należą te z rodzajów Asplenium, Calathea, Cryptanthus, Diffenbachia, Ficus, Guzmania, Nephrolepis oraz Nidularium. Rośliny stanowią nie tylko element dekoracyjny, lecz także doskonałą kryjówkę dla zwierząt. Ponadto regularnie podlewane pomagają utrzymać odpowiednią wilgotność względną powietrza na poziomie 50-80%. Alternatywą jest flora sztuczna, jednak wówczas wilgotność należy utrzymywać przy pomocy systemów automatycznych bądź ręcznych spryskiwaczy. Poza elementami wystroju w terrarium można umieścić wodę w miseczce, która powinna być regularnie wymieniana na świeżą.

Gekony orzęsione wymagają temperatury w zakresach 22-28*C w dzień oraz 20-24*C w nocy. Gatunek nie wymaga naświetlania lampami UVB, jednak w przypadku poważnych niedoborów wapnia związanych z jego nieprawidłowym metabolizmem wskazane jest zamontowanie żarówki ReptiGlo (ExoTerra®) UVB 2,0, 13W.

Terrarium odpowiednie dla jednego osobnika powinno mierzyć co najmniej 40x40x60 cm (długość x szerokość x wysokość), dla pary i większej liczby gekonów 50x50x70 cm. Jednakże C. ciliatus powinien być hodowany w haremach składających się co najmniej z dwóch samic, przy czym zaleca się tworzenie haremów z maksymalnie trzema samicami. Podłoże stanowić mogą zarówno papierowe ręczniki jak i włókno kokosowe, kora, torf, mech oraz ich mieszanki.

Żywienie

C. ciliatus jest owoco- i owadożerny. Gekony przebywające w niewoli powinny otrzymywać dietę jak najbardziej urozmaiconą. Zwierzęta chętnie jedzą pokrojone w drobną kostkę miękkie owoce, takie jak banany, brzoskwinie, figi, gruszki, jagody, maliny, mango, morele, papaje, truskawki, winogrona. Owoce można również podawać w postaci przecierów. Z gotowych, przeznaczonych dla niemowląt najlepiej sprawdzają się te z dodatkiem brzoskwini, moreli i bananów. Z owadów karmowych podawać można świerszcze, karaczany, ćmy moli woskowych a także jako urozmaicenie larwy moli czy chrząszczy. Sporadycznie dieta może zostać wzbogacona o oseski mysie. Poleca się podawanie ich szczególnie samicom, które złożyły jajka. Z uwagi na fakt, iż gekony brutalnie obchodzą się z większą zdobyczą, sugeruje się podawanie wyłącznie martwych osesków. Dietę można również wzbogacać niewielkimi ilościami miodu i pyłku pszczelego. Należy zaznaczyć, że gekony będące na diecie z przewagą żywych owadów otrzymują większą ilość białka, dzięki czemu rosną i przybierają na masie zdecydowanie szybciej.

Na rynku dostępne są także gotowe mieszanki dla gekonów orzęsionych, z których najbardziej popularna to Crested Gecko Diet (CGD) firmy Repashy Superfoods®. Poza podstawową mieszanką, nabyć można dodatkowe o owocowych smakach, a także dodatki warzywne, mineralne a nawet preparaty przeciwko pasożytom oraz intensyfikujące barwę zwierząt. Niewątpliwym plusem tego typu mieszanek jest to, że zawierają one suplementy, mogą więc stanowić podstawę diety gekonów. Jednak nie wszystkie osobniki jedzą produkty "instant", preferując pokarm świeży.

Można także przygotować pokarm samodzielnie ze świeżych składników, a większą jego ilość zamrozić. Przepis na taką mieszankę dostępny jest na stronie w osobnym artykule.

Niezwykle istotnym aspektem żywienia jest właściwa suplementacja. C. ciliatus przede wszystkim wymaga dostarczania dużej ilości wapnia. Podawane owady należy za każdym razem posypywać wapniem. Ponadto gekonom należy dostarczać kompleks witamin, najlepiej 2-4 razy w miesiącu.

Młode C. ciliatus powinny otrzymywać pokarm codziennie lub co drugi dzień, a maksymalnie co trzy dni. Osobniki starsze należy karmić co 2-3 dni. W sytuacjach wyjątkowych dorosłe zwierzęta można pozostawić bez pożywienia nawet przez tydzień pamiętając jednak, o dostarczeniu im wystarczającej ilości wody.

Zdrowie

Gekony orzęsione są stosunkowo odpornym na błędy hodowcy jaszczurkami. Jednak decydując się na ich hodowlę, należy pamiętać o kilku najczęściej spotykanych u nich problemach zdrowotnych. U C. ciliatus stosunkowo często dochodzi do niedoborów wapnia, zwłaszcza u samic w okresie rozrodu. Jaszczurki te gromadzą wapń w woreczkach umiejscowionych na podniebieniu. U osobników z niedoborem są one płaskie i słabo widoczne. Poważnym powikłaniem deficytu wapnia jest metaboliczna choroba kości (ang. MBD - Metabolic Bone Disease), która związana jest także z syndromami zygzakowatego ogona (ang. Zig-Zag Tail) oraz opadającego ogona (ang. Floopy-Tail).

Jaszczurki mogą mieć także problemy z linieniem. Dotyczy to zwłaszcza osobników słabszych i/lub odwodnionych. Kolejne wylinki pozostające najczęściej na palcach i końcówce ogona powodują ucisk odcinający dopływ krwi, w wyniku czego może dojść do martwicy. Podstawową przyczyną nieprawidłowego linienia jest zbyt niska wilgotność panująca w terrarium, którą - w przypadku zaobserwowania nieprawidłowości w procesie linienia- należy natychmiast zwiększyć. Aby zdjąć starą wylinkę, konieczne jest jej namoczenie np. poprzez umieszczenie gekona w miseczce z letnią wodą w taki sposób, aby grzbiet i łebek nie były zanurzone. Następnie namoczoną i miękką już wylinkę delikatnie zdejmuje się za pomocą cienkiej pęsety.

Ostatnim z problemów zdrowotnych, który dotyczy nie tylko gekonów orzęsionych lecz większości gadów, są pasożyty. Zewnętrzne pasożyty - roztocze- widoczne są na łuskach zwierzęcia w postaci drobnych białych, czerwonych lub czarnych kropeczek. W przypadku ich zauważenia, terrarium należy dokładnie wyczyścić a podłoże wyrzucić. Ponadto roztocze można usunąć z ciała gekonów stosując płytki owadobójcze firmy Globol®. Symptomami obecności pasożytów wewnętrznych są spadek wagi ciała, apatyczność, brak apetytu, silne cuchnięcie odchodów. Jeśli w odchodach nie widać pasożytów, a istnieje podejrzenie, że gekon może być zarobaczony kał należy oddać do badania i w razie konieczności poddać odrobaczaniu po konsultacji z lekarzem weterynarii. Po odrobaczeniu zwierzęta zazwyczaj bardzo szybko odzyskują wigor oraz apetyt.

Ponadto należy pamiętać, że osobniki nowo zakupione muszą zostać poddane kwarantannie przez około 2-3 miesiące. Przez ten okres powinny znajdować się w odizolowanym pojemniku oraz być bacznie obserwowane.

Dymorfizm płciowy

Gekony orzęsione osiągają dojrzałość płciową w wieku około 12 miesięcy. Jednakże w przypadku samców może to nastąpić znacznie wcześniej, już w wieku już 8 miesięcy. Z tego względu należy je odseparować od młodych samic. Dymorfizm płciowy u osobników dorosłych jest wyraźnie zaznaczony, gdyż samce posiadają zgrubienie u nasady ogona, których u samic brak, a które stanowi parzysty narząd kopulacyjny. Zgrubienie pojawia się u samców w wieku około 6-8 miesięcy. Ponadto począwszy od 3-4 miesiąca życia, płeć można określić na podstawie obecności lub braku porów na łuskach okolicy kloacznej. Występują one  na łuskach pojedynczo, zawsze w centrum i świadczą o płci męskiej. U osobników młodych i małych bardzo łatwo pomylić pory z pigmentacją, dlatego najlepiej określać płeć przy dobrym oświetleniu i z użyciem lupy. Jeśli na łuskach widocznych jest kilka zdecentralizowanych "porów" lub nie występują żadne, można mieć pewność, iż osobnik jest samicą. Ponadto u niektórych samców - nie jest to regułą!- łuski są szpiczasto zakończone, nachodzące na siebie. U samic zawsze są okrągłe i niezachodzące.


Rozmnażanie

Gekony orzęsione łatwo rozmnażają się w niewoli. Najistotniejszą kwestią jaką należy brać pod uwagę przy dopuszczaniu ich do rozrodu są wiek i waga samic. Muszą one osiągnąć wiek 18 miesięcy i minimalną wagę 35 gram. Podczas sezonu rozrodczego samice powinno się regularnie ważyć nie pozwalając, aby waga aby spadała poniżej 30 gram. W takim przypadku należy odizolować samicę i obficie ją karmić, aż do uzyskania pierwotnej masy ciała.

Do kopulacji dochodzi w nocy, są one poprzedzone zalotami samca. Wydaje on charakterystyczne dźwięki i potrząsa głową próbując jednocześnie pochwycić samicę za ogon lub nogę, a następnie posuwać się wyżej by w końcu trzymając samicę za skórę na karku odbyć kopulację. W wyniku takich dość brutalnych zalotów, samica może stracić kilka rzęsek na głowie i posiadać drobne blizny. Po 4-5 tygodniach od kopulacji samica składa dwa jajka zakopując je głęboko w podłożu. Może je instynktownie strzec przez kilka dni. Kolejne są składane przez cały sezon rozrodczy co około 5 tygodni. W ciągu roku samica może złożyć maksymalnie do 20 jajek, jednak tak duża liczba może poważnie ją osłabić uniemożliwiając prokreację w kolejnym sezonie, a niewiele wyższa spowodować śmierć. Z tego względu dobrym rozwiązaniem ograniczenie sezonu rozrodczego do 8 miesięcy. Wówczas należy obniżyć temperaturę oraz wilgotność i zmniejszyć ilość podawanego pokarmu. Jeśli mimo wprowadzenia okresu zimowania gekony nadal się rozmnażają, należy rozdzielić obie płcie aż do następnego sezonu.

Należy pamiętać, że młode samice podczas pierwszego sezonu rozrodczego mogą składać jajka niezapłodnione, które po prześwietleniu w ciemnym pomieszczeniu latarką będą miały żółtawy kolor. Ponadto będą one mniejsze, bardziej miękkie i zapleśnieją w ciągu kilku dni od umieszczenia ich w inkubatorze. Jajko zapłodnione po prześwietleniu jest różowawe a we wnętrzu dobrze widoczna jest owalna tarczka zarodkowa. Jajka po złożeniu mają około 2-2,5 długości i 1 cm szerokości. Podczas inkubacji znacznie powiększają one swoje rozmiary. Podczas inkubacji nie można ich obracać, gdyż spowoduje to śmierć zarodka- delikatne opisanie ołówkiem, pozwoli na ułożenie ich w pozycji pierwotnej w przypadku przypadkowego obrócenia.
Inkubację prowadzi się w temperaturze w zakresie 22-28*C w odpowiednim substracie, który stanowić mogą włókno kokosowe, mech, perlit oraz ich mieszanki. Substrat powinien być wilgotny lecz nie mokry - po ściśnięciu go w dłoni nie może wyciekać woda. Jajka zakopuje się w podłożu do 2/3 ich wysokości.

Kwestią sporną jest czy temperatura inkubacji wpływa na płeć u C. ciliatus. Sugeruje się, iż  temperatura w zakresie 20-24*C sprzyja płci żeńskiej, a 26-28*C męskiej.

W zależności od temperatury inkubacji, po 55-150 dniach klują się 6-8 centymetrowe młode, które można od razu przenieść do innego pojemnika. Doskonałym pierwszym posiłkiem dla młodych jest jogurt owocowy, który po pierwszym linieniu młodych można zastąpić owadami i przecierami owocowymi.




Joanna Winkler

Opracowane na podstawie własnych doświadczeń oraz
Rhacodactylus: The Complete Guide to their Selection and Care
Philippe De Vosjoli, Allen Repashy, Frank Fast
Liczniki
Correlophus ciliatus (Gekon orzęsiony)
galeria